در چنین فضایی، کشورهایی موفقترند که بتوانند با تکیه بر سرمایههای فرهنگی و تمدنی خود، تصویری معتبر، الهامبخش و قابل اعتماد از هویت و ارزشهایشان در ذهن ملتها بسازند. از همین رو، فرهنگ و تمدن دیگر صرفاً نماد هویت ملی نیستند، بلکه به سرمایهای راهبردی برای پیشبرد سیاست خارجی، تقویت دیپلماسی عمومی و افزایش نفوذ و اعتبار بینالمللی کشورها تبدیل شدهاند.
امروز دیگر تردیدی نیست که رقابت میان دولتها تنها به عرصه قدرت سخت محدود نمیشود، بلکه بخش مهمی از این رقابت در میدان افکار عمومی، فرهنگ و شکلدهی به روایتهای اثرگذار جریان دارد. در چنین شرایطی، ظرفیتهای فرهنگی و تمدنی کشورها و میزان توانایی آنها در تأثیرگذاری بر افکار عمومی جهان، جلب اعتماد ملتها و همراه ساختن آنها با اهداف و سیاستهای خود، به یکی از مهمترین ابزارهای تأمین و پیشبرد منافع ملی تبدیل شده است در این میان، "راهپیمایی عظیم اربعین"، بهعنوان بزرگترین اجتماع داوطلبانه جهان، صرفاً یک آئین مذهبی نیست، بلکه فرصتی کمنظیر برای نمایش قدرت نرم، تقویت دیپلماسی عمومی و گسترش همگرایی میان ملتهای مسلمان است. بهرهگیری هوشمندانه از این ظرفیت، میتواند جایگاه جمهوری اسلامی ایران را در تعامل با افکار عمومی جهان اسلام بیش از پیش ارتقا دهد و زمینهساز شکلگیری روایتهایی مستند و مردمی، و برخاسته از واقعیتهای میدانی، واقعگرایانه و مبتنی بر ارزشهای مشترک اسلامی در عرصه بینالمللی باشد.
مراسم اربعین برای همه آزادگان جهان و برای همه کسانی که کرامت انسانی، عزت انسانی و شرافت انسانی برایشان ارزش دارد، بویژه شیعیان و ما ایرانیها از اهمیت ویژهای برخوردار است. اما اربعین امسال یک تفاوت عمده دارد و آن این است که نینوای ایران و جبهه مقاومت در مقابل تهاجم و جنگ وحشیانه آمریکایی صهیونیستی قرارگرفته که منجر به شهادت جمع کثیری از دانش آموزان دختر وپسر دبستان شجره طیبه میناب، هموطنان، سرداران و مقامات کشورشده و حتی رهبر عالی قدر انقلاب اسلامی نیز به همراه جمعی از مقامات کشوری و خانواده و نوه خردسال عزیز ایشان نیز به دست دشمن صهیونی آمریکا یی به شهادت رسیدند و در میانه ماه محرم وصفر ماه عزای حسین علیه السلام نخستین زائر کربلا، «رهبر شهید» ما بوده است. همانگونه که به نیکی مردم عزیز کشور عراق نیز در میادین مختلف عراق بنرهایی با مضمون «خوش آمد به نخستین زائر اربعین» نصب کرده بودند. لذا امسال فضایی که شکل گرفته، به نوعی تداعیکننده واقعه کربلا و ابعاد آن در سال ۶۱ هجری، برای ما ایرانیها و برای همه شیعیان است؛ و ما شاهد این واقعیت هستیم که ارزش های واقعه کربلا همچون ایستادگی در برابر ظلم، مقاومت در مسیر حق و پایمردی و عزتطلبی بار دیگر تکرار شد. و در میانه جنگ تحمیلی امریکایی و صهیونیستی که هدف آن پس از به خاک و خون کشیدن مردم رنج کشیده و مظلوم فلسطین وغزه، از بین بردن دژ محکم ایران اسلامی محور مقاومت در برار استکبارجهانی و صهیونیسم بین المللی است، در این میانه آتش و خون، اربعین؛ سرمایه راهبردی دیپلماسی عمومی ایران برای تقویت وحدت و همگرایی جهان اسلام است امروز بی تردید میتواند گفت که رقابت میان دولتها تنها به عرصه قدرت سخت محدود نمیشود، بلکه بخش مهمی از این رقابت در میدان افکار عمومی، فرهنگ و شکلدهی به روایتهای اثرگذار جریان دارد.
در چنین شرایطی، ظرفیتهای فرهنگی و تمدنی کشورها و میزان توانایی آنها در تأثیرگذاری بر افکار عمومی جهان، جلب اعتماد ملتها و همراه ساختن آنها با اهداف و سیاستهای خود، به یکی از مهمترین ابزارهای تأمین و پیشبرد منافع ملی تبدیل شده است. درچنین فضایی، "راهپیمایی عظیم اربعین را باید فراتر از یک آیین مذهبی بلکه به عنوان یکی از "برجستهترین جلوههای قدرت نرم و دیپلماسی عمومی در جهان اسلام" مورد توجه قرار داد. هر ساله میلیونها زائر از کشورهای مختلف، با زبانها، فرهنگها و حتی گرایشهای مذهبی متفاوت، ضمن سفر به کشور عراق در مسیر کربلا گرد هم میآیند؛ حضوری که بدون سازماندهی سیاسی و صرفاً بر پایه اعتقاد، محبت و مشارکت مردمی شکل میگیرد. همین ویژگی اربعین را به پدیدهای کمنظیر در جهان معاصر تبدیل کرده است؛ پدیدهای که ظرفیت آن تنها در ابعاد مذهبی خلاصه نمیشود، بلکه میتواند به بستری مؤثر برای گفتوگوی ملتها،
تقویت همگرایی اسلامی و همچنین ارتقای دیپلماسی عمومی جمهوری اسلامی ایران تبدیل شود. امروزه در ادبیات روابط بینالملل، قدرت نرم به توانایی یک کشور در تأثیرگذاری بر دیگران از طریق فرهنگ، ارزشها، هویت و جذابیتهای اجتماعی اطلاق میشود. بر این اساس، کشورهایی که بتوانند تصویری واقعی، انسانی و باورپذیر از خود به افکار عمومی جهان ارائه کنند، در تحقق اهداف سیاست خارجی نیز از ظرفیت بیشتری برخوردار خواهند بود. اربعین، با شبکه گسترده ارتباطات انسانی که میان میلیونها زائر ایجاد میکند، یکی از مهمترین بسترهای تحقق این هدف است. تمایز اربعین با بسیاری از رویدادهای بینالمللی در آن است که دیپلماسی عمومی در این اجتماع، نه در سالنهای کنفرانس و نشستهای رسمی، بلکه در متن زندگی مردم شکل میگیرد. تعامل مستقیم زائران، فرهنگ میزبانی، روحیه ایثار و خدمترسانی، مشارکت داوطلبانه و همزیستی مسالمتآمیز، تجربهای مشترک میآفریند که اثرگذاری آن بر افکار عمومی، گاه از هر پیام رسمی و رسانهای ماندگارتر است. لذا این ظرفیت اربعین برای جمهوری اسلامی ایران، از اهمیت مضاعفی برخوردار است. پیوندهای تاریخی و فرهنگی با نهضت عاشورا و نقش مؤثر ایران اسلامی در تسهیل حضور میلیونها زائر، فرصت ارزشمندی برای معرفی واقعیتهای فرهنگی و تمدنی ایران فراهم آورده است.
بهرهگیری از این فرصت، البته نیازمند نگاهی راهبردی است؛ نگاهی که اربعین را صرفاً یک رویداد اجرایی یا مناسبت مذهبی نداند، بلکه آن را "سرمایهای پایدار در حوزه دیپلماسی عمومی و قدرت نرم" تلقی کند. در سالهای اخیر، تحولات منطقه غرب آسیا، از تداوم بحران فلسطین و رنج غیرنظامیان گرفته تا افزایش تنشهای منطقهای و جنگ تحمیلی امریکایی صهیونیستی علیه جمهوری اسلامی ایران و محور مقاومت و گسترش شکافهای سیاسی در جهان اسلام، بار دیگر ضرورت گفتوگو، همگرایی و همکاری میان کشورهای اسلامی را آشکار ساخته است. در چنین شرایطی، اربعین میتواند زمینهساز شکلگیری گفتمانی مشترک بر پایه عدالت، کرامت انسانی، احترام به حقوق ملتها، مخالفت با اشغالگری و جنگ و تأکید بر راهکارهای مبتنی بر حقوق بینالملل و دیپلماسی باشد؛ گفتمانی که ریشه در آموزههای نهضت عاشورا دارد و میتواند مخاطبانی فراتر از جهان اسلام نیز پیدا کند. بیتردید، بهرهگیری از این ظرفیت، مستلزم برنامهریزی دقیق و هماهنگی میان نهادهای مسئول است. تولید محتوای حرفهای و چندزبانه، روایت تجربههای
انسانی زائران، تقویت دیپلماسی رسانهای، گسترش تعاملات علمی و فرهنگی، دعوت از نخبگان و اصحاب رسانه واستمرارارتباط با شرکتکنندگان خارجی، از جمله اقداماتی است که میتواند پیام اربعین را با زبانی جهانی و قابل فهم برای افکار عمومی بینالمللی بازگو کند. واقعیت آن است که آینده دیپلماسی، بیش از هر زمان دیگر، به توان کشورها در برقراری ارتباط مؤثر با ملتها و افکار عمومی بینالمللی وابسته است. اربعین حسینی، به عنوان بزرگترین اجتماع مردمی جهان، سرمایهای بیبدیل برای جمهوری اسلامی ایران در این عرصه به شمار میآید. اگر این ظرفیت با نگاهی علمی، آیندهنگر و مبتنی بر اصول دیپلماسی عمومی مدیریت شود، میتواند ضمن تقویت جایگاه فرهنگی و بینالمللی ایران، به گسترش همگرایی جهان اسلام، تعمیق ارتباط میان ملتها و تقویت گفتمان عدالت، گفتوگو و همکاری در سطح منطقه و جهان یاری رساند. اربعین، امروز تنها یادآور حماسه عاشورا نیست؛ بلکه نمادی از قدرت ملتها در ساختن پلهای ارتباطی، احیای سرمایههای مشترک دینی فرهنگی و آزادگی و همچنین ارائه روایتی واقعگرایانه از جهان اسلام است. شاید مهمترین رسالت دستگاه دیپلماسی در سالهای پیش رو نیز آن باشد که این ظرفیت کمنظیر را به سرمایهای ماندگار برای سیاست خارجی و دیپلماسی عمومی جمهوری اسلامی ایران تبدیل کند.
نظر شما